cron در لینوکس: زمان‌بندی تکرارشوندهٔ کارها

بکاپ شبانه، پاکسازی موقت، گزارش روزانه، و همگام‌سازی سبک — کارهایی که باید سر وقت و بدون حضور انسان اجرا شوند. cron زمان‌بند کلاسیک یونیکس برای این الگوی «در این دقیقه/ساعت/روز» است. هنوز همه‌جا هست، نحو آن ساده به نظر می‌رسد، و بیشتر باگ‌هایش از محیط اجرا می‌آید نه از خود زمان‌بندی.

روی سیستم‌های جدید گاهی systemd timer جایگزین یا مکمل است؛ با این حال دانستن crontab برای سرورهای موجود و کانتینرهای سنتی ضروری می‌ماند.

پاسخ کوتاه

ویرایش جدول کاربر: `crontab -e`. پنج فیلد زمان + فرمان. لاگ و ایمیل را جدی بگیرید؛ خروجی را با ریدایرکت صریح مدیریت کنید. PATH و cwd در cron با ترمینال شما یکی نیست — مسیر مطلق بدهید. برای سرویس‌های مدرن با وابستگی واحدها، systemd timer را هم ارزیابی کنید. قبل از production، روی بازهٔ کوتاه بیازمایید و همپوشانی اجرا را کنترل کنید.

cron فقط زمان را قول می‌دهد؛ موفقیت کار به محیط، قفل، و مشاهده‌پذیری وابسته است.

دیدن و ویرایش crontab

bash

crontab -l crontab -e sudo crontab -u deploy -l

هر کاربر جدول خودش را دارد. ویرایش با ادیتور پیش‌فرض (`$EDITOR`). نحو غلط ممکن است رد شود؛ بعد از ذخیره یک بار `-l` را مرور کنید.

نحو پنج‌فیلدی

bash

# min hour day-of-month month day-of-week command # 0-59 0-23 1-31 1-12 0-7 (0 و 7 یکشنبه) */5 * * * * /usr/local/bin/health-check.sh 0 3 * * * /usr/local/bin/backup.sh 30 4 * * 1 /usr/local/bin/weekly.sh

`*/5` هر پنج دقیقه. بازه و لیست مثل `1,15` و `1-5` بسته به پیاده‌سازی پشتیبانی می‌شوند. از `@daily` و `@reboot` در صورت پشتیبانی cron سیستم هم می‌توانید استفاده کنید — مستند همان نسخه را ببینید.

محیط محدود: ریشهٔ بیشتر شکست‌ها

• PATH کوتاه؛ فرمان‌های /usr/local/bin دیده نمی‌شوند.
• cwd معمولاً HOME است نه پوشهٔ پروژه.
• متغیرهای جلسهٔ SSH و bashrc لود نمی‌شوند.
• گاهی شل /bin/sh نه bash.

bash

0 2 * * * /bin/bash /usr/local/bin/job.sh >>/var/log/job.log 2>&1

داخل اسکریپت، PATH را خودتان set کنید یا از مسیر مطلق همهٔ باینری‌ها استفاده کنید.

لاگ و مشاهده

bash

# روی خیلی از سیستم‌ها: grep CRON /var/log/syslog | tail journalctl -u cron -n 50 --no-pager # نام سرویس ممکن است cron یا crond باشد

خود cron معمولاً فقط شروع/خطاهای زمان‌بند را می‌گوید؛ منطق اپ باید به فایل یا سامانهٔ لاگ بنویسد. بدون ریدایرکت، خروجی ممکن است به ایمیل محلی برود یا دور ریخته شود.

جلوگیری از همپوشانی

اگر جاب طولانی‌تر از فاصلهٔ زمان‌بندی شود، دو نمونه هم‌زمان ممکن است قفل دیتابیس یا فایل را خراب کنند. از flock استفاده کنید:

bash

*/5 * * * * flock -n /tmp/job.lock /usr/local/bin/job.sh >>/var/log/job.log 2>&1

مجوز، کاربر، و امنیت

• کمترین کاربر لازم؛ نه همه چیز زیر root مگر ضروری.
• اسکریپت‌ها نباید برای دیگران قابل‌نوشتن باشند.
• secret را داخل crontab خط فرمان نگذارید؛ از فایل مجوزدار بخوانید.

bash

ls -l /usr/local/bin/backup.sh sudo crontab -u root -l | head

crontab سیستم و /etc/cron.*

bash

ls /etc/cron.d /etc/cron.daily /etc/cron.hourly 2>/dev/null cat /etc/crontab | head

بسته‌ها گاهی فایل در /etc/cron.d می‌گذارند (با فیلد کاربر اضافه). برای کار اپ خودتان، crontab کاربر سرویس معمولاً تمیزتر از قاطی کردن با سیستم است مگر سیاست سازمان خلافش باشد.

جدول در برابر systemd timer

الگوی اسکریپت مقاوم برای cron

bash

cat > /usr/local/bin/job.sh << 'EOF' #!/bin/bash set -euo pipefail PATH=/usr/local/bin:/usr/bin:/bin cd /var/lib/myapp exec ./bin/run-job EOF chmod 750 /usr/local/bin/job.sh

set -euo pipefail و PATH ثابت، نیمی از تیکت‌های «روی سرور کار نکرد» را کم می‌کند.

اشتباه‌های رایج

• نوشتن فرمان نسبی بدون cd.
• فرض وجود nvm/pyenv بدون init در اسکریپت.
• هر دقیقه جاب سنگین بدون flock.
• ویرایش /var/spool/cron دستی به‌جای crontab -e.
• فراموش تفاوت منطقهٔ زمانی سیستم.

منطقهٔ زمانی

bash

timedatectl # برخی cronها از CRON_TZ پشتیبانی می‌کنند — مستند نسخه را ببینید

اگر سرور UTC است و شما تقویم تهران در سر دارید، ساعت ۳ ممکن است آن ۳ای نباشد که فکر می‌کنید. صریح باشید.

آزمایش قبل از production

1. اسکریپت را دستی با همان کاربر cron اجرا کنید: `sudo -u deploy /usr/local/bin/job.sh`.
2. crontab را موقتاً روی `*/1` با flock بگذارید و لاگ را ببینید.
3. به فاصلهٔ نهایی برگردانید.
4. هشدار مانیتورینگ روی «آخرین موفقیت» بگذارید نه فقط «فرایند زنده».

مانیتورینگ «آخرین موفقیت»

زنده بودن crond کافی نیست. جاب باید در انتها یک نشانهٔ موفقیت بنویسد (فایل زمان یا متریک). هشدار را روی کهنه شدن آن نشانه بگذارید تا شکست خاموش وسط شب دیده شود.

bash

date -Is > /var/lib/myapp/job.last_ok # monitoring: alert if mtime older than threshold

جاب‌های وابسته به شبکه

در بوت، @reboot ممکن است قبل از آماده‌شدن DNS/شبکه اجرا شود. یا تأخیر و retry داخل اسکریپت بگذارید یا از systemd timer با وابستگی شبکه استفاده کنید. شکست اول را در لاگ به‌عنوان «موقت» برچسب بزنید تا با خطای منطقی قاطی نشود.

بازنشستگی جاب قدیمی

crontab محل انباشت تاریخ است. هر ربع، جاب‌های بدون مالک و بدون لاگ را مرور و حذف کنید. جاب یتیم یکی از منابع بار عجیب دیسک و ترافیک است.

bash

crontab -l ls -lt /var/log/ | head

مستند مالکیت جاب

بالای هر بلوک crontab یک توضیح با نام تیم، تیکت، و اثر شکست بگذارید. crontab بدون مالک در حادثه پیدا می‌شود وقتی دیگر کسی یادش نیست چرا هر شب curl به سرویس خارجی می‌رود.

bash

# team: payments | ticket: OPS-123 | on-fail: page on-call 0 1 * * * flock -n /tmp/pay-reconcile.lock /usr/local/bin/reconcile.sh >>/var/log/reconcile.log 2>&1

همین توضیح را در runbook کپی کنید. هماهنگی انسان‌ها بخش فراموش‌شدهٔ cron است.

خلاصه

cron زمان‌بند تکرار است با نحو فشرده و محیط فقیر. مسیر مطلق، ریدایرکت لاگ، flock، کاربر کم‌دسترسی، و آزمایش با همان هویت اجرا، آن را قابل اعتماد می‌کند. وقتی وابستگی به واحدهای systemd دارید، timer را هم بسنجید — ولی crontab را همچنان بخوانید.

سوالات متداول

چرا جاب اجرا نشد؟

نحو، کاربر اشتباه، PATH، مجوز اسکریپت، یا سرویس cron متوقف. journal/syslog و `systemctl status cron` را ببینید.

چطور هر ۲ دقیقه در روز کاری؟

مثلاً `*/2 * * * 1-5` برای دوشنبه تا جمعه — با فرض تعریف day-of-week سیستم شما.

آیا @reboot بلافاصله بعد از شبکه است؟

نه لزوماً؛ فقط بعد از شروع cron. برای وابستگی شبکه، systemd timer با After=network-online هدف دقیق‌تری است.

منابع و مراجع

• crontab(1): https://man7.org/linux/man-pages/man1/crontab.1.html
• crontab(5): https://man7.org/linux/man-pages/man5/crontab.5.html
• cron(8): https://man7.org/linux/man-pages/man8/cron.8.html
• systemd.timer(5): https://www.freedesktop.org/software/systemd/man/latest/systemd.timer.html
• flock(1): https://man7.org/linux/man-pages/man1/flock.1.html