تست کاربردپذیری پنج‌مرحله‌ای برای یک صفحهٔ فارسی

برای دیدن اینکه کاربر کجا گیر می‌کند، لازم نیست آزمایشگاه داشته باشید. یک صفحه، پنج نفر و یک پروتکل مرتب کافی است. این مقاله پنج گام را بر پایهٔ سه منبع NN/G می‌گوید. پنج گام را خودمان جمع‌بندی کرده‌ایم؛ نقل‌قول و عدد فقط از منابع است.

گام ۱: هدف‌های کاربر را بنویسید

NN/G پیش از نوشتن تکلیف توصیه می‌کند فهرستی از هدف‌های اصلی کاربران بسازید: «مهم‌ترین کارهایی که هر کاربر باید بتواند انجام دهد چیست؟». برای یک سایت شرکتی مثلاً «پیدا کردن خدمت»، «درخواست تماس». سه تا پنج هدف کافی است. (تعداد توصیهٔ نویسنده است.)

گام ۲: تکلیف را سناریو کنید

به نوشتهٔ NN/G، تکلیف باید در یک سناریوی کوتاه و واقع‌گرایانه باشد که زمینه بدهد و روش استفاده را لو ندهد. مثال NN/G: به‌جای «کفش نایک نارنجی بخرید» بنویسید «کفشی کمتر از ۴۰ دلار بخرید»؛ تا شرکت‌کننده با معیار خودش مقایسه کند. NN/G تأکید دارد که جمله‌بندی اهمیت دارد و خطای کوچک می‌تواند اثر القایی بگذارد.

گام ۳: برگزاری

در تعریف NN/G، تسهیل‌گر دستور را می‌دهد، می‌پرسد و مشاهده می‌کند و باید بدون اثرگذاری ناخواسته داده با کیفیت بگیرد. برای سؤال غیرهدایت‌گر، نظر خودتان را نگویید و به‌جای «آیا این دکمه واضح است؟» بپرسید «اینجا چه انتظاری دارید که بعد از کلیک پیش بیاید؟». (نمونهٔ سؤال توصیهٔ نویسنده است.)

گام ۴: ثبت مشکل

برای هر مشکل بنویسید: کدام تکلیف، چه دیدید (رفتار)، چند نفر، و فرضیهٔ علت. «کاربر گفت قشنگ نیست» را از «کاربر دو بار دکمهٔ اشتباه را زد» جدا کنید. (توصیهٔ نویسنده.)

گام ۵: چند نفر و چه محدودیتی؟

جاکوب نیلسن در مقالهٔ معروفش می‌گوید به‌طور میانگین هر کاربر حدود ۳۱٪ مشکلات را پیدا می‌کند و پنج کاربر حدود ۸۵٪ آن‌ها را؛ او پیشنهاد می‌دهد بودجه را به چند تست کوچک (مثلاً سه مطالعهٔ پنج‌نفره) تقسیم کنید و بین هر دو تست طراحی را اصلاح کنید. محدودیت: این برای کشف مشکل کیفی است، نه برآورد آماری؛ و مقاله مربوط به سال ۲۰۰۰ است. اگر گروه‌های کاربری بسیار متفاوت دارید، به نوشتهٔ نیلسن برای هر گروه باید جدا تست کرد.

بعد از تست، سراغ علت‌های خروج کاربران بروید: چرا کاربران بعضی سایت‌ها را سریع ترک می‌کنند؟ و برای دید کلی UX چیست؟ را ببینید.

منابع و مراجع

• Usability (User) Testing 101 — Nielsen Norman Group (Kate Moran)، 2019-12-01 (بازبینی ۲۰۲۶-۰۷-۱۵).
• Turn User Goals into Task Scenarios for Usability Testing — Nielsen Norman Group (Marieke McCloskey)، 2014-01-12.
• Why You Only Need to Test with 5 Users — Nielsen Norman Group (Jakob Nielsen)، 2000-03-18.