git log و git diff: خواندن تاریخچه و دیدن واقعی تفاوت‌ها

وقتی باگ ظاهر می‌شود، اولین سؤال اغلب «آخرین بار چه چیزی عوض شد؟» است. UI گیت‌هاب مفید است، ولی روی ترمینال، git log و git diff سریع‌ترین راه برای حرکت در تاریخچه، مقایسهٔ شاخه‌ها، و دیدن دقیقاً چه خطی قبل از commit در staging است. بدون این دو، amend و rebase و review شبیه رانندگی با آینهٔ شکسته است.

این مقاله جریان عملی می‌دهد: از log فشرده تا فیلتر مسیر، از diff کاری تا مقایسهٔ دو commit، و چند ترکیب که در code review محلی می‌درخشند.

پاسخ کوتاه

تاریخچهٔ خلاصه: `git log --oneline --graph --decorate -20`. تفاوت کار ذخیره‌نشده با index: `git diff`. تفاوت index با HEAD: `git diff --staged`. تفاوت دو نقطه: `git diff main...feature`. جزئیات یک commit: `git show <sha>`. همیشه قبل از commit بزرگ، staged را با diff بخوانید.

log می‌گوید چه وقت و چرا؛ diff می‌گوید دقیقاً چه.

git log: نقشهٔ commitها

نمای روزمره

bash

git log git log --oneline -15 git log --oneline --graph --decorate --all -25

گراف ASCII برای دیدن merge و واگرایی شاخه‌ها کافی است. --decorate نام شاخه و تگ را کنار commit نشان می‌دهد.

فیلتر زمانی، نویسنده، پیام

bash

git log --author='Soheil' --since='2026-01-01' --until='2026-09-01' git log --grep='fix:' --oneline git log -S 'calculateTotal' --oneline git log -G 'TODO|FIXME' --oneline

-S (pickaxe) commitهایی را می‌آورد که تعداد رخداد یک رشته عوض شده؛ برای پیدا کردن معرفی یا حذف یک نماد عالی است. -G با regex روی پچ.

محدود به مسیر

bash

git log --oneline -- app/services/billing.py git log --follow -- app/services/billing.py

--follow تلاش می‌کند rename را هنگام تاریخچهٔ تک‌فایل دنبال کند. برای پوشه، pathspec بعد از -- بگذارید تا با گزینه‌ها قاطی نشود.

بازه بین شاخه‌ها

bash

git log --oneline main..feature git log --oneline feature --not main git log --oneline --left-right main...feature

دو نقطه: commitهایی که از tip راست می‌رسند ولی از چپ نه — یعنی «چه چیزی روی feature هست که main ندارد». سه نقطه در log معنای reachability متفاوتی از diff دارد؛ در review معمولاً main..HEAD واضح‌تر است.

git show و ابزارهای کنار log

bash

git show HEAD git show abc1234 --stat git show abc1234 -- app/models/user.py

show متادیتا و پچ یک شیء را یکجا می‌دهد. برای خط‌به‌خط تاریخی روی فایل:

bash

git blame -L 40,80 app/services/billing.py git log -L 40,80:app/services/billing.py

git diff: سه مقایسهٔ اصلی

سردرگمی رایج از این است که diff بدون آرگومان «همه چیز» را نشان نمی‌دهد.

bash

git status git diff git diff --staged git diff HEAD

خواندن خروجی diff

هدر فایل، @@ hunk @@، خطوط + و - را بشناسید. برای آمار فشرده:

bash

git diff --stat git diff --word-diff git diff --name-only git diff --name-status

در review متنی، --word-diff گاهی نویز خط کامل را کم می‌کند. برای باینری، Git معمولاً «binary files differ» می‌گوید؛ آن فایل‌ها را در PR با ابزار مناسب ببینید.

قبل از commit: آیین اجباری

bash

git add -p git diff --staged git commit -m "..."

دیدن staged همان چیزی است که واقعاً ثبت می‌شود. بسیاری از نشت secret و فایل‌های تولیدشده دقیقاً چون کسی status را دید ولی staged diff را نخواند رخ می‌دهد.

مقایسه در Pull Request محلی

bash

git fetch origin git diff --stat origin/main...HEAD git log --oneline origin/main..HEAD

این جفت به شما می‌گوید چه commitهایی می‌روید و حجم پچ چقدر است — قبل از باز کردن UI.

فرمت پچ و ارسال

bash

git diff > /tmp/change.patch git apply --check /tmp/change.patch

برای گردش‌های قدیمی email یا انتقال بدون remote گاهی format-patch بهتر است؛ برای اکثر تیم‌های GitHub، PR جایگزین است. دانستن پچ در عیب‌یابی CI و اعمال اضطراری هنوز مفید است.

پیکربندی‌های کوچکِ پربازده

bash

git config --global alias.lg "log --oneline --graph --decorate -20" git config --global alias.ds "diff --staged" # رنگ‌ها معمولاً پیش‌فرض مفیدند git config --global color.ui auto

اشتباه‌های رایج

• دیدن فقط git diff و فراموش کردن تغییرات staged.
• گیج شدن بین دو نقطه و سه نقطه در diff شاخه‌ها.
• اعتماد به message بدون خواندن پچ.
• log خیلی بلند بدون pathspec در ریپوی بزرگ.
• نادیده گرفتن commitهای merge در تفسیر تاریخچه.

مثال عیب‌یابی: کی این رگرسیون آمد؟

bash

git log -S 'enableNewCheckout' --oneline -- app/ git bisect start git bisect bad HEAD git bisect good v1.4.0 # تست، good/bad، تا پیدا شدن git bisect reset

log برای یافتن نامزدهاست؛ bisect برای جست‌وجوی باینری بین good و bad. ترکیب‌شان سرعت پیدا کردن «اولین commit خراب» را بالا می‌برد.

خلاصه

git log نقشه و فیلتر تاریخچه است؛ git diff میکروسکوپ تفاوت. اگر فقط یک عادت بسازید، این باشد: قبل از هر commit، `git diff --staged` را بخوانید، و قبل از هر PR، `log` و `diff` نسبت به شاخهٔ پایه را یک‌بار محلی ببینید.

سوالات متداول

چرا diff خالی است ولی status می‌گوید modified؟

احتمالاً همه چیز staged است؛ `git diff --staged` را بزنید.

تفاوت git show و git diff HEAD~1 HEAD چیست؟

برای یک commit معمولی، show آن commit را نسبت به والد نشان می‌دهد؛ diff دو درخت دلخواه را مقایسه می‌کند.

چطور فقط فایل‌های من را در هفتهٔ اخیر ببینم؟

`git log --author='...' --since='1 week ago' --name-only`.

منابع و مراجع

• Git — git-log: https://git-scm.com/docs/git-log
• Git — git-diff: https://git-scm.com/docs/git-diff
• Git — git-show: https://git-scm.com/docs/git-show
• Git — git-blame: https://git-scm.com/docs/git-blame
• Git — git-bisect: https://git-scm.com/docs/git-bisect